Panduan Melawat Perlis
Perlis (30 July 2016)
Juga terdapat: Perlis (Edisi Inggeris)
Perlis, atau secara rasminya dikenali sebagai Perlis Indera Kayangan, merupakan negeri yang paling utara dan terkecil di Malaysia. Terletak di barat laut Semenanjung Malaysia, negeri yang tenang ini bersempadan dengan Wilayah Satun dan Songkhla di Thailand di sebelah utara dan timur, manakala negeri Kedah terletak di sebelah selatan dan tenggara, serta Selat Melaka membatasi bahagian baratnya.1 Walaupun mempunyai keluasan wilayah sekitar 821 kilometer persegi sahaja, Perlis menyimpan keunikan geografi yang mempesonakan melalui pembentukan bukit-bukit batu kapur karst yang menonjol dari dataran sawah padi yang terbentang luas. Daripada warisan Kesultanan dan pemerintahan diraja di Arau, keindahan alam semula jadi seperti Gua Kelam dan Taman Negeri Perlis, hingga ke kelezatan buah mangga Harum Manis yang terkenal di seluruh negara, Perlis menawarkan destinasi pelancongan yang penuh ketenangan, warisan, dan pesona tersendiri bagi pembaca tempatan mahupun pelawat dari luar.
Quick Facts
- Ibu Negeri: Kangar
- Bandar Diraja: Arau
- Keluasan Wilayah: Anggaran 821 km²
- Jumlah Penduduk: Sekitar 280,000 jiwa
- Gelaran Negeri: Perlis Indera Kayangan
- Kumpulan Etnik Utama: Melayu, Siam, Cina, India
- Bahasa Utama: Bahasa Melayu (Dialek Perlis/Utara), Bahasa Siam, Bahasa Inggeris
- Tarikan Utama: Gua Kelam, Empangan Timah Tasoh, Taman Negeri Perlis, Masjid Terapung Al-Hussain, Padang Besar, Bukit Chuping
- Makanan Tradisional Utama: Pulut Mempelam Harum Manis, Laksa Perlis, Pekasam Ikan Darat, Ringgi, Bingka Ubi
- Laluan Perhubungan: Lebuhraya Utara-Selatan (E1), Jalan Persekutuan Laluan 7, Perkhidmatan Tren Elektrik (ETS), Komuter KTM
Pengenalan Geografi dan Kebudayaan Perlis
Landskap fizikal Perlis dipengaruhi oleh kombinasi dataran aluvium yang subur dan jajaran bukit batu kapur yang membentang di sepanjang sempadan Malaysia-Thailand, yang dikenali sebagai Banjaran Nakawan.2 Banjaran ini merupakan pembentukan batu kapur tertua di Malaysia, membekalkan pemandangan bukit-bukit batu kapur karst yang menegak kukuh di tengah-tengah hamparan sawah padi yang menghijau pada musim menanam dan keemasan pada musim menuai.
Masyarakat Perlis terkenal dengan sifat peramah, amalan kejiranan yang erat, serta dialek Bahasa Melayu Utara yang pekat dan berirama lembut. Hubungan sempadan yang rapat dengan Thailand selama berabad-abad turut mewujudkan gabungan kebudayaan yang unik, terutamanya dalam aspek seni bina, tradisi tempatan, dan cita rasa kulinari yang menggabungkan elemen Melayu tradisi dan pengaruh Siam.
Sejarah dan Warisan Diraja Perlis
Sejarah Perlis mempunyai pertalian rapat dengan sejarah Kesultanan Kedah. Pada awalnya, Perlis merupakan sebahagian daripada wilayah naungan Kedah. Walau bagaimanapun, semasa pencerobohan Siam ke atas Kedah pada awal abad ke-19, wilayah Perlis ditadbir secara berasingan oleh gabenor-gabenor tempatan di bawah pengaruh Siam.
Pengasasan Kerajaan Perlis dan Raja Jamallullail
Pada tahun 1843, pihak Pihak Berkuasa Siam secara rasmi mengiktiraf Perlis sebagai sebuah negeri jajahan takhta berasingan daripada Kedah. Syed Hussain Jamalullail dilantik sebagai Raja Perlis yang pertama dengan gelaran Phya Indra Wongsa.3 Peristiwa bersejarah ini menandakan bermulanya dinasti pemerintahan Dinasti Jamalullail yang kekal memerintah Perlis sehingga ke hari ini. Tidak seperti negeri-negeri Melayu lain yang menggunakan gelaran Sultan, pemerintah tertinggi negeri Perlis menggunakan gelaran rasmi Duli Yang Maha Mulia Raja Perlis.
Perjanjian Bangkok 1909
Melalui Perjanjian Bangkok yang ditandatangani pada tahun 1909 antara pihak British dan Siam, hak ketuanan Siam ke atas Perlis, Kedah, Kelantan, dan Terengganu diserahkan secara rasmi kepada pihak British.4 Perlis kemudiannya menjadi sebahagian daripada Negeri-negeri Melayu Tidak Bersekutu di bawah naungan Pentadbiran British sehingga mencapai kemerdekaan bersama Persekutuan Tanah Melayu pada tahun 1957.
Destinasi dan Daerah Utama di Perlis
Walaupun Perlis tidak dibahagikan kepada daerah-daerah besar seperti negeri lain, setiap kawasan dan mukim di Perlis mempunyai keunikan dan tarikan yang istimewa.
Kangar: Pusat Pentadbiran Negeri
Kangar merupakan ibu negeri dan pusat perdagangan utama di Perlis. Terletak di bahagian selatan-tengah negeri, Kangar merupakan pusat pelbagai jabatan kerajaan, institusi pendidikan, dan pusat perniagaan. Antara mercu tanda di Kangar termasuklah:
- Masjid Negeri (Masjid Alwi): Dibina pada tahun 1931 dengan seni bina bercirikan Islam-Moorish dan kubah keemasan, masjid ini merupakan antara masjid tertua dan paling bersejarah di Perlis.
- Pengkalan Asam: Kawasan rekreasi yang popular di tebing sungai, sesuai untuk aktiviti riadah keluarga dan jalan kaki santai.
- Muzium Kota Kayang: Terletak berhampiran Bukit Kayang, muzium ini menempatkan pelbagai khazanah arkeologi, salasilah Diraja Jamalullail, serta artifak sejarah penempatan awal di Perlis.
Arau: Bandar Diraja yang Bersejarah
Arau merupakan pusat pemerintahan diraja Perlis, terletak kira-kira 10 kilometer ke timur Kangar. Bandar ini tenang dan tersusun, dikelilingi suasana kampung yang aman. Tarikan utama di Arau merangkumi:
- Istana Arau: Kediaman rasmi DYMM Raja Perlis yang menampilkan seni bina diraja yang indah dan halaman yang terjaga rapi.
- Masjid Diraja Arau (Masjid Negeri Arau): Masjid rasmi bagi majlis-majlis diraja dan keagamaan utama negeri, terletak bersebelahan dengan kompleks istana.
- Stesen Tren Arau: Stesen kereta api moden bercirikan seni bina tradisional yang menjadi pintu masuk utama ETS bagi pelawat yang menuju ke Perlis dan Pulau Langkawi melalui Jeti Kuala Perlis.
Kuala Perlis: Hab Pelabuhan, Jeti, dan Makanan Laut
Terletak di muara Sungai Perlis, Kuala Perlis merupakan pekan pantai dan pelabuhan kedua terbesar di negeri ini. Kuala Perlis terkenal sebagai laluan utama pengangkutan feri ke Pulau Langkawi. Selain itu, pekan ini amat terkenal dengan perkhidmatan perikanan dan kulinari:
- Masjid Al-Hussain (Masjid Terapung): Terletak di tepi laut Kuala Perlis, masjid ini dibina di atas perairan laut dengan reka bentuk seni bina moden. Menara masjid ini dihiasi lampu warna-warni yang memberi isyarat waktu solat kepada para nelayan di laut.
- Medan Ikan Bakar Kuala Perlis: Syurga bagi peminat makanan laut, menyajikan pelbagai hidangan ikan bakar, udang, sotong, dan ketam yang segar pada harga yang berpatutan.
- Bukit Kubu: Kawasan rekreasi bukit batu kapur yang mempunyai gua semula jadi dan pemandangan laut yang indah.
Padang Besar: Syurga Membeli-belah di Sempadan
Terletak di bahagian paling utara Perlis bertentangan dengan pekan Siam, Padang Besar merupakan pekan sempadan yang amat popular dalam kalangan rakyat Malaysia. Pekan ini menjadi hab perdagangan utama antara Malaysia dan Thailand.5 Kompleks Perniagaan Padang Besar dan Arked Niaga menjadi tumpuan pengunjung untuk membeli pelbagai barangan seperti pakaian, kraftangan, peralatan rumah, makanan kering, dan pakaian tradisional pada harga borong.
Keajaiban Alam Semula Jadi dan Eko-Pelancongan
Perlis kaya dengan tapak eko-pelancongan yang unik hasil daripada topografi batu kapur dan hutan tropika yang dipelihara dengan baik.
Gua Kelam
Gua Kelam yang terletak di Kaki Bukit merupakan antara gua batu kapur paling terkenal di Malaysia. Gua sepanjang 370 meter ini dahulunya digunakan sebagai laluan utama oleh pelombong untuk mengangkut bijih besi dan bijih timah dari Lembah Wan Tangga.6 Kini, pengunjung boleh berjalan di atas jambatan kayu yang diterangi lampu berhias menyusuri sungai bawah tanah di dalam gua sambil menikmati pemandangan stalaktit dan stalagmit yang menakjubkan.
Taman Negeri Perlis (Perlis State Park)
Terletak di sepanjang Banjaran Nakawan, Taman Negeri Perlis meliputi Hutan Simpan Mata Ayer dan Hutan Simpan Wang Mu. Hutan ini merupakan satu-satunya kawasan di Malaysia yang mempunyai Hutan Semi-Gugur Daun Musim Kering (Semi-Deciduous Forest).7 Taman negeri ini menjadi habitat kepada pelbagai fauna terancam, termasuk beruk canggung (white-handed gibbon), burung-burung hutan, dan tumbuhan endemik yang tumbuh subur di celah-celah batu kapur.
Empangan Timah Tasoh
Timah Tasoh merupakan sebuah tasik buatan manusia seluas 1,300 hektar yang berfungsi sebagai empangan takungan air dan kawalan banjir. Pemandangan tasik yang tenang dengan latar belakang Bukit Chuping dan Bukit Cabang menjadikan Empangan Timah Tasoh sebagai lokasi fotografi yang sangat popular, sering digelar sebagai "Guilin Malaysia".
Wang Kelian dan Viewpoint Wang Kelian
Terletak berhampiran sempadan Thailand, Wang Kelian terkenal dengan laluan berbukit yang menawarkan pemandangan indah. Puncak Wang Kelian Viewpoint menyediakan platform pemandangan panoramik di mana pengunjung boleh menyaksikan lautan awan pada waktu pagi yang melitupi lembah Perlis dan bahagian sempadan Thailand.
Pertanian, Kebudayaan, dan Kulinari Perlis
Sektor pertanian merupakan tulang belakang negeri Perlis, di samping seni budaya tradisi yang masih dipelihara oleh masyarakat tempatan.
Mempelam Harum Manis: Ikon Kebanggaan Perlis
Tidak lengkap perbincangan mengenai Perlis tanpa menyebut Harum Manis (mangga Harum Manis/Arumanis). Buah mangga kualiti premium ini hanya berbuah sekali semakali setahun, kebiasaannya antara bulan April hingga Jun. Disebabkan oleh iklim Perlis yang mengalami musim kering yang ketara, buah Harum Manis yang dihasilkan di negeri ini mempunyai tekstur isi yang tebal, aroma yang sangat wangi, serta rasa manis yang lemak.8 Hidangan Pulut Mempelam Harum Manis merupakan hidangan pencuci mulut wajib cuba semasa musimnya.
Kulinari Tradisional Perlis
- Laksa Perlis: Mempunyai perbezaan tersendiri berbanding laksa negeri lain. Kuahnya diperbuat daripada isi ikan darat atau ikan laut yang dikisar halus bersama beras goreng untuk memekatkan kuah, dihidangkan bersama mi beras segar dan ulam-ulaman seperti daun kesum, bunga kantan, dan bawang.
- Pekasam Ikan Darat: Ikan air tawar seperti ikan puyu, sepat, atau haruan yang difermentasikan bersama garam dan beras sangai. Apabila digoreng bersama cili dan bawang, ia menjadi hidangan pembuka selera yang sangat popular.
- Ringgi: Makanan tradisional berasaskan padi muda yang ditumbuk halus dan disangai, selalunya dimakan bersama kelapa parut dan gula.
- Siput Belitung Masak Lemak Cili Api: Siput laut yang dimasak bersama santan pekat, kunyit hidup, dan cili padi, popular di kawasan pantai Kuala Perlis.
Akses dan Pengangkutan ke Perlis
Sistem pengangkutan ke Perlis adalah moden dan mudah diakses dari pelbagai lokasi di Malaysia.
Jalan Raya
Pengunjung boleh memandu melalui Lebuhraya Utara-Selatan (E1) yang berakhir di Changlun, Kedah, sebelum meneruskan perjalanan melalui Jalan Persekutuan Laluan 7 terus ke Kangar dan Padang Besar.
Perkhidmatan Kereta Api (ETS & Komuter KTM)
Perkhidmatan ETS KTMB menyediakan perjalanan terus yang selesa dari KL Sentral ke Stesen Arau dan Stesen Padang Besar. Selain itu, perkhidmatan Komuter KTM Sektor Utara menghubungkan Butterworth ke Padang Besar dengan hentian di beberapa stesen di Perlis.
Pengangkutan Udara
Perlis tidak mempunyai lapangan terbang komersial sendiri. Pengunjung yang ingin terbang boleh menggunakan Lapangan Terbang Sultan Abdul Halim (AOR) di Alor Setar, Kedah, yang terletak kira-kira 45 minit pemanduan dari Kangar.
Kesimpulan
Dengan gabungan keindahan alam semula jadi bukit batu kapur, warisan bersejarah Kesultanan Jamalullail, ketenangan persekitaran desa, serta kelezatan kulinari tempatan seperti Laksa Perlis dan Harum Manis, negeri Perlis Indera Kayangan merupakan destinasi pelancongan yang unik dan penuh daya tarikan bagi semua lapisan pembaca.
References
- Laman Web Rasmi Kerajaan Negeri Perlis. https://www.perlis.gov.my
- Jabatan Perangkaan Malaysia (DOSM) - Profil Negeri Perlis. https://www.dosm.gov.my
- Muzium Kota Kayang Perlis - Jabatan Muzium Malaysia. https://www.jmm.gov.my
- Arkib Negara Malaysia - Sejarah Perjanjian Bangkok 1909. https://www.arkib.gov.my
- Majlis Perbandaran Kangar (MPK). https://www.mpkangar.gov.my
- Jabatan Mineral dan Geosains Malaysia - Geotapak Gua Kelam. https://www.jmg.gov.my
- Jabatan Perhutanan Negeri Perlis - Taman Negeri Perlis. https://www.perlisforestry.gov.my
- Jabatan Pertanian Negeri Perlis - Industri Harum Manis Perlis. https://www.doa.gov.my
